Je hebt je beschrijvende diagnose zorgvuldig toegelicht.
Je cliënt knikt: “Ja hoor, duidelijk.”
En jij gaat door.
Maar weet je zeker dat je cliënt jou begreep?
Bij begrijpelijke taal in de GGZ denken we vaak aan kortere zinnen.
Aan B1-niveau.
Aan minder vaktaal.
Dat is belangrijk.
Maar voor psychologen gaat het ook over:
- verantwoordelijkheid
- gelijkwaardigheid
- respect
In dit artikel leg ik je uit waarom.
Wat bedoelen we met begrijpelijke taal?
Begrijpelijke taal gaat niet alleen over versimpelen.
Het gaat over deze vraag:
Voor wie schrijf of spreek ik?
Want je kunt grammaticaal eenvoudig formuleren en tóch niet aansluiten.
Begrijpelijke taal vraagt dat je nadenkt over wat iemand nodig heeft om echt te begrijpen wat jij bedoelt.
En dat raakt direct aan shared decision making.
Begrijpelijke taal en shared decision making in de GGZ
Samen beslissen is een kernwaarde binnen de GGZ. In alle zorgstandaarden wordt het belang van gezamenlijke besluitvorming benadrukt. (Meer lezen over de GGZ standaarden)
Terecht.
Want zonder gedeeld begrip is er geen echte samenwerking.
Toch zeggen cliënten zelden dat ze ons niet begrijpen.
Ze knikken.
>Ze luisteren.
>Ze stemmen in.
De huisartsenbrief kan eruit.
Het behandelplan start.
Het onderzoek wordt afgerond.
Maar instemming is niet altijd het bewijs dat mensen je ook begrepen hebben
Sterker nog: de meeste mensen geven niet snel aan dat ze iets niet begrijpen.
Denk aan de notaris.
Iedereen tekent.
Maar begrijp jij de artikelen uit je koopovereenkomst?
Akkoord geven is iets anders dan begrijpen.
En voor shared decision making is begrip nou juist belangrijk.
Waarom cliënten zelden zeggen dat ze iets niet begrijpen
Dat komt omdat de setting ongelijk is.
Wij zijn hoogopgeleid. Wij zijn de experts.
>Wij kennen de vaktermen, de verschillende behandelmogelijkheden, de DSM5-classificaties.
>Wij bepalen de formulering in het dossier, de verslagen en brieven.
De cliënt zit aan de andere kant van de tafel.
Veel cliënten zullen niet snel zeggen: “Ik snap dit niet.”
Niet omdat ze dat niet willen.
Maar omdat de ongelijke verhouding dat moeilijk maakt.
Juist daarom ligt die verantwoordelijkheid bij ons.
Wie het verhaal maakt een cliënt, draagt ook de verantwoordelijkheid om dat verhaal begrijpelijk te maken.
We kunnen allemaal aan de andere kant van de tafel zitten
Ik merk het zelf ook.
Als ik zelf bij de huisarts zit, is het een opluchting als zij moeite doet om begrijpelijk te zijn.
Als ik snap wat er aan de hand is.
>Als ik thuis kan uitleggen wat er is gezegd.
>Als ik me niet dom hoef te voelen omdat ik iets niet meteen begrijp.
Waarom zou dat voor mijn cliënten anders zijn?
Casus 1 – Begrijpelijk schrijven in het onderzoeksverslag
Tim is 10 jaar oud. Hij houdt van treinen en raakt in paniek als de planning verandert.
In zijn onderzoeksverslag staat:
“Tim voldoet heeft zowel aanhoudende beperkingen in de sociale communicatie/interactie als beperkte en repetitieve gedragspatronen. Derhalve kan er een autismespectrum worden vastgesteld.”
Voor collega’s duidelijk.
>Voor ouders minder.
>Voor Tim al helemaal niet.
Begrijpelijk schrijven betekent niet alleen eenvoudiger formuleren. Het betekent keuzes maken.
Bijvoorbeeld:
“We zien dat Tim zich veilig voelt als dingen voorspelbaar zijn. Veranderingen maken hem snel onrustig. Dat past bij wat we autisme noemen.”
Dat vraagt moed. Want je laat iets los:
-
de zekerheid van vaktaal
-
het gevoel dat alles volledig is
-
de rust van een ‘netjes’ verslag
Casus 2 – Begrijpelijke taal in een gesprek
Na de intake wil je je behandelvoorstel bespreken.
Je kunt zeggen:
“Passend bij de emotieregulatieproblematiek adviseren wij een cognitief-gedragstherapeutische behandeling.”
Of:
“We hebben gezien dat je het lastig vindt om boosheid te voelen en te uiten. Als je leert herkennen wat er gebeurt als je boos wordt, kan dat je helpen om er beter mee om te gaan.”
De tweede uitleg klinkt eenvoudiger.
Maar hij vraagt meer professionaliteit.
Want nu wordt het concreet.
Nu kunnen ouders vragen stellen.
Nu kan een jongere zeggen: “Maar zo voelt het niet.”
Dat kan ongemakkelijk zijn.
Je hebt minder controle over het gesprek. En je krijgt waarschijnlijk meer dialoog.
Toch is dat precies waar gelijkwaardigheid begint.
Begrijpelijke taal is geen vereenvoudiging van ons vak.
Het is een verdieping ervan.En misschien begint het met één vraag:
Doe ik genoeg moeite om begrepen te worden?
Begrijpelijke taal is geen trucje
Begrijpelijke taal is geen laatste stap na het denken.
Het ís het denken.
Tijdens het schrijven of spreken stel ik mezelf de vraag:
Wat heeft deze cliënt nodig om goed te begrijpen wat ik bedoel, zodat hij verder kan?
Dat gaat niet alleen over de woorden die ik kies, maar over hoe ik mijn rol als professional zie.
Zie ik mezelf als degene die uitlegt?
Of als degene die samen onderzoekt?
Ik zie mezelf als gezamenlijk onderzoeker.
De cliënt brengt kennis over zichzelf mee.
Ik breng professionele kennis en wetenschap mee.
Samen puzzelen we. Dat vind ik ook zo goed aan het Therapeutisch Psychologisch Onderzoek of collaboratieve psychodiagnostiek.
Professionaliteit zit niet in moeilijke woorden.
Maar in doordachte keuzes maken.
Waarom begrijpelijke taal spannend blijft
Veel professionals ervaren begrijpelijke taal als verlies van:
-
nuance
-
precisie
-
vakmatige zekerheid
Dat herken ik ook. Ik schreef al eens een artikel over hoe spannend dat kan zijn.
Maar misschien verliezen we niets.
Misschien verschuift professionaliteit van technische correctheid naar relationele verantwoordelijkheid.
Als wij bepalen hoe het verhaal van onze cliënt wordt opgeschreven, dan hoort begrijpelijkheid daar onlosmakelijk bij.
Dat is geen extra taak.
Dat ís ons vak.
En het vraagt lef.
Een kleine toets
Stel jezelf de vraag:
Als mijn cliënt mijn uitleg thuis navertelt, voelt hij zich dan begrepen?
Of herhaalt hij vooral mijn woorden zonder ze echt te begrijpen?
Begrijpelijke taal is geen vinkje op een lijst.
Het is de voorwaarde voor samenwerking en samen beslissen.
En uiteindelijk misschien vooral dit:
Een manier om te laten zien dat je de ander serieus neemt.
Wil je concreet werken aan begrijpelijke taal in de GGZ?
Begrijpelijke taal in de GGZ vraagt bewustwording.
Maar het vraagt daarna ook vooral om oefening en doen!
In mijn training Training psychodiagnostiek in begrijpelijke taal werk je aan:
- begrijpelijke en efficiënte verslaglegging
- cliëntgerichte diagnostiek
- heldere terugkoppeling
- een logische opbouw van je onderzoeksverslag
We onderzoeken niet alleen hoe je eenvoudiger formuleert, maar ook naar welke keuzes je maakt. Wat is helpend voor je cliënt? Wat is professioneel noodzakelijk? Wat is een handige opbouw?
Loop je vast bij het schrijven van je rapportages? No worries, ik help je daarbij. Lees meer over schrijfcoaching voor zorgprofessionals. We kijken dan samen naar je teksten, je ideeën over professionaliteit en de manier waarop je formuleert.
Dat geeft je meer grip op je administratie.
En meer rust in je werk.
Nog meer inspiratie? Lees artikelen, download de 20 voorbeeldzinnen en praktische tips over begrijpelijke en cliëntgerichte taal in de GGZ.
